|
حدود دشتستان:
دشتستان سرزمين نسبتاً هموار و وسيعي است که در جنوب ايران و جنوب غربی استان فارس واقع است.
این سرزمین میان کهگیلویه در شمال و دشتی در جنوب قرار گرفته و محدود است . از طرف شمال به استان خوزستان و قسمتی از کهگیلویه از شرق به استان فارس از جنوب به استان دشتی و از غرب به سواحل خلیج فارس و بوشهر به فاصله 55 کیلومنر .
سرزمین دشتستان از لحاظ طبیعی به دو منطقه مشخص و متمایز تقسیم گردیده است. یکی منطقه کوهستانی شمال شرقی و مشرق، دیگری هموار و جلگه ای غرب.
ناهمواری های دشتستان:
الف) ناحیه کوهستانی: کوههایی که از دره رود دالکی و شاپور در شمال دشتستان شروع شده خود دنباله کوه گیلویه و کوههای ممسنی است و بعد از گذشتن از شرق برازجان به ارتفاعات دشتی به جنوب متصل و بعد از آن در شمال دهستان درگاه بوسیله رودخانه« مند» قطع می گردد.
دامنه های شرقی این کوههادر مناطق بوشکان و کلمه به ارتفاعات فراشبند متصل است. این ارتفاعات دنباله رشته کوه عظیم و معروف زاگرس است و جهت آن شمال غربی و جنوب شرقی است.جنس این کوهها در بیشتر موارد از نوع گچ، آهک و نمک است. بلندترین و معروفترین قلل این رشته کوهها عبارتند از:
- قله باغ تاج گیسکان در شرق برازجان به ارتفاع 2600 متر
- قله خرموج در شمال خورموج به ارتفاع 1800 متر
- قله کوه سیاه در صحرای دشت پلنگ به ارتفاع 1500 متر
- قله بز پر در شرق برازجان به ارتفاع 1425 متر
- قله دختر در شمال اهرم تنگستان به ارتفاع 1232 متر
کوههای این منطقه عموماً به واسطه کمی ارتفاع و قرار گرفتن در معرض بادهای گرم و سوزانی که از صحرای عربستان به آن می وزد در بیشتر ایام سال خشک ولی در فصل زمستان و اوایل بهار سرسبز و دامنه های آن پوشیده از مراتع و چمنزارهای طبیعی است.
این منطقه کوهستانی از درخت نیز عاری نبوده به طوری که درختان جنگلی بیشتر از نوع بادام وحشی، بن و بلوط تشکیل شده و درختان دیگری مانند کنار در اغلب نقاط آن به چشم می خورد.
روستاهایی که در این ناحیه کوهستانی قرار گرفته اند عیارتند از:
آبپای ارغون، آقا میراحمد، انارستان، بوشکان، تنگ ارم، تنگ زرد، تنگ فرایاب، جمیله، خون، درنگ، ده رود علیا، ده رود سفلی، شلدان طلحه، فاریاب، کلمه.
ب) ناحیه هموار:
اینن ناحیه شامل جلگه نسبتاً پهناوری است که در غرب ارتفاعات گیسکان و در حد فاصل این رشته کوه و سواحل خلیج فارس گسترده شده و دو رودخانه دالکی و شاپور که هر دو از رودهای فارس سرچشمه می گیرد از آن می گذرد.
حداکثر ارتفاع آن از دویست متر تجاوز نمی کندو حداکثر عرض این جلگه هفتاد کیلومتر در حد فاصل بندر بوشهر و برازجان است.
رودها و چشمه های دشتستان:
- رود دالکی: این رود از کوههای واقع بین فامور و دشت ارژن در فارس سرچشمه می گیرد. در قدیم به این رود اغشین می گفتند.
- رود شاپور: این رود از کوههای جره و فامور کازرون سرچشمه می گیرد و چون این رود به سوی دشت خشت و کنارتخته جریان می یابد به نام رود خشت خوانده می شود.از این رودخانه به نام رود توج و رود بنی تمیم نیز یاد کرده اند.
- آب گرم طلحه:حد فاصل رودهای طلحه و فاریاب واقع در منطقه پشتکوه چشمه آب گرم واقع است که از کوههای اطراف سرچشمه می گیرد .
- چشمه های منطقه فاریاب: در منطقه رود فاریاب تعدادی چشمه ئجود دارد که از به هم پیوستن آنها به یکدیگر رودخانه فاریاب به وجود می آید.
- چشمه های شاهزاده ابراهیم:در 16 کیلومتری جنوب برازجان چشمه هایی از کوههای مجاور امامزاده سرچشمه می گیرد.
- چشمه زیرراه: در بخش سعدآباد شهرستان دشتستان چشمه ای از زیر صخره ای سنگی بیرون می جهد که پس از عبور از دره ای باریک به رودخانه شاپور می ریزد.
آب و هوای دشتستان:
دشتستان به علت عرض پایین جغرافیای و کمی ارتفاع آن نسبت به سطح دریا در بیشتر فصول سال گرم و خشک است و دارای آب و هوای نیمه بیابانی به حساب می آید . گرمای شدید این ناحیه بیشتر به واسطه کمی ارتفاع نسبت به سطح دریا و عرض جغرافیایی و وزش بادهای گرم جنوب غربی و بادهای گرم و مرطوب دریایی است که به آن می وزد.
حداقل درجه حرارت این منطقه در زمستان یک و حداکثر آن در فصل تابستان به 5/44 درجه سانتیگراد می رسد.
در نواحی غربی و ساحلی دشتستان با (توجه به دوری و نزدیکی به سطح دریا) دارای آب و هوای گرم و مرطوب و مناطق شرقی و کوهستانی دارای آب و هوای گرم و خشک است .
نواحی کوهستانی دشتستان با توجه به ارتفاع بیشتر آن نسبت به مناطق جلگه اي از هواي معتدل گرمي برخوردار است.در دشتستان مدت هفت ماه از اسل يعني از اوايل فروردين تا اواخر آبان ماه هوا كاملاً گرم و بقيه ماه ها در كمال اعتدال است. اين منطقه در رديف مناطق كم باران ايران به حساب مي آيد متوسط باران ساليانه آن حدود 217 ميلي متر است. فصل بارندگي معمولاً در اين منطقه از آبان ماه تا اواخر فروردين ادامه دارد ريزش برف در اين منطقه ديده نمي شود.
ناحيه دشتستان و ديگر سرزمين هاي حاشيه خليج فارس در اثر اختلاف فشاري كه بين صحراي عربستان و رشته كوههاي زاگرس در ايران پيش مي آيد در مفصول مختلف سال شاهد طوفانهاي نسبتاً شديد و بادهاي محلي است مهمترين بادها عباتند از:
باد برد العجوز (باد پيرزن كش) . باد شمال ، باد قوس، باد دلچيزب (بادگون زن) باد بردو باد سهيل و غيره....
پوشش گياهي دشتستان:
دشتستان با آب و هواي گرم و بارندگي كم و پائين بودن كيفيت خاك از نظر پوشش گياهي نيز ناحيه اي فقير است. به استتثناي فصل زمستان در اين مدتمناطق جلگه اي و كوهستاني پوشيده از گل و گياه مي باشد و در بقيه فصول سال خشك و عاري از علوفه و هماره با بادهاي گرم بخصوص در ماههاي تير و مرداد مي باسد. در دوره گرما سراسر ناحيه جلگه اي خشك مي باشد و تنها گياهاني را دارند كه با خشكي هوا سازگاري دارند مانند گز و كنار و درخت گل ابريشم و استبرق و كهور و خارشتر به چشم مي خورد.
و پوشش مناطق كوهستاني در دوره گرما: درختاني چون بادام كوهي، كنار، بطوط، بت و كتيرا فراوان ديده مي شود.
شهر برازجان از نظر بافت به مناطق زير تقسيم مي شود:
- منطقه اي با خصوصيات كشاورزي
- منطقه اي با خصوصيات بازرگاني و خدماتي
- نواحي مسكوني تازه ساز و در حال ساخت
بخش هاي تابع شهرستان دشتستان:
الف) بخش مركزي كه شامل: 1- بوشكان 2- دالكي3- تنگ ارم 4- رودفارياب 5- زيارت
ب) بخش سعدآباد كه شامل: 1- شهر سعدآباد 2- زيرراه 3- وحدتيه
ج) بخش شبانكاره كه شامل: 1- ده كهنه (شبانكاره) 2- آبپخش (درواهي) 3- خليفه اي (خليفه)
صنايع و هنرهاي دستي:
كه بر اساس ذوق و سليقه و استعداد خود به توليد محصولاتي مانند پارچه، قالي، گليم، گبه، عما، حصير و سفال و غيره مشغول به كارند.
غذاهاي محلي دشتستان:
قليه ماهي- دال عدس- پهتي- اوداغك- للك- رشته تپك
نژاد و زبان
دشتستاني ها از اقوام ايراني هستند و به نظر مي رسد از نسل پارسيان قديم لوده و بعدها با اعرابي كه در صدر اسلام به اين ناحيه مهاجرت كرده بودند آميخته شده اند. آنان داراي پوستي گندمگون و قامتي متوسطند.
صورت و چهره اهالي دشتستان در مجموع استخواني و از اطراف خالي است و اين نيز به دليل خشكي هوا و تابش شديد آفتاب مي باشد . مردم دشتستان به زبان فارسي و به لهجه دشتستاني تكلم مي نمايند. لهجه دشتستاني به لهجه لري بسيار نزديك است. و اين امر به دليل همسايگي دشتستان و مردمان لر كهگليويه و بوير احمدي مي باشد.
آثار تاريخي و جاهاي ديدني دشتستان:
چهل خونه، دژ برازجان، پل مشير(پل دالكي)، كاخ كورش، سنگ سياه، بردك سياه، گور دختر، كوشك هزپر يا اردشير، كوشك خيرك، بقعه شاهزاده ابراهيم، خرابه هاي دوره ساسانيان در تنگ ارم، خرابه هاي كوه قلعه باغ تاج، بقعه آقا مير هداف، شاهزاده محمد دهرود، قلعه محمدخان دشتي، بقعه امامزاده شاه پرمرد، بقعه شيخ منصور خزاعي، تپه هاي تاريخي بنداروز.
دين و اعتقادات و آداب و رسوم:
اهالي دشتستان همگي مسلمان و داراي مذهب شيعه اثني عشري مي باشند تا قبل از سال 1357 چند خانوار يهودي در برازجان سكونت داشتند و در محله بازار ساكن بودند و پس از پيروزي انقلاب آنان به شيراز نقل مكان كردند. دشتستاني ها مردم معتقد و سخت پاي بند به اصول و اعتقادات مذهبي بوده و به اهل بيت عصمت و طهارت(ع) عشق مي ورزند. مهمترين اعمال مذهبي كه عبارت باشند از نماز، روزه، خمس، زكات، حج و زيارات، اعياد، جشن هاي ملي و مذهبي و مراسم عزاداري در ميان اهالي دشتستان مورد توجه بوده و بعضي از اين اعمال مذهبي با مراسم خاص همراه مي باشد.
مهد دليران وطن، خاك دشتسون جونمون قربون درراه ايران مي كنيم،
| 
